Οι Παιδικές Ενθυμήσεις ως Διαγνωστική και Θεραπευτική Μέθοδος

Οι περισσότερες ψυχολογικές προσεγγίσεις θεωρούν ότι οι παιδικές ενθυμήσεις αποτελούν μια σημαντι­κή διαγνωστική και θεραπευτική μέθοδο. Η εμπειρία, το βίωμα που έχει εντυπωθεί στον νου μας και έχει εμποτίσει τα κύτταρα της μνήμης μας με ποικίλα συ­ναισθήματα, είναι ένας δρόμος προς την αυτογνωσία. άνθρωπος θυμάται τα γεγονότα, όπως εκείνος τα έζησε και τα βίωσε μέσα από τις δικές του νοητι­κές και συναισθηματικές διεργασίες. Μπορεί να μας έχουν αφηγηθεί ή να έχουμε διαβάσει συνταραχτικά γεγονότα, και ενδεχομένως να τα θυμόμαστε, επειδή όμως δεν τα ζήσαμε, αλλά τα οικειοποιηθήκαμε έμμε­σα με τη φαντασία μας, δεν έχουν την ίδια σημασία και βαρύτητα για μας.

Το προσωπικό βίωμα κάνει την προσωπική ανά­μνηση ξεχωριστή. Ό,τι εμείς ζήσαμε, ό,τι είναι δικό μας, μάς αγγίζει αλλιώτικα, μας συγκινεί διαφορετι­κά, μας «συντροφεύει» μ' έναν ιδιαίτερο τρόπο στη ζωή μας. Τι είναι άλλωστε η πείρα; Είναι η σύνθεση πολλών εμπειριών. Χάρη στη μνήμη, ο άνθρωπος είναι ικανός να αποταμιεύει και να συντηρεί τη χαρά και τον πόνο, την ηδονή και την οδύνη. Χάρη στο προνόμιο να θυμάται, μπορεί να αναβιώνει στιγμές δυστυχίας και να ξαναγεύεται στιγμές ευτυχίας.

Η μνήμη της επιφάνειας απλώς αποθηκεύει, χωρίς διάκριση, χωρίς συσχέτιση, χωρίς προσωπική επεξερ­γασία. Αντίθετα, η μνήμη του βάθους είναι επιλεκτική. Συγκρατεί, καταγράφει και αποθησαυρίζει ό,τι αυτή θεωρεί τη συγκεκριμένη στιγμή πολύτιμο, οτιδήπο­τε έχει αξία και ουσία ζωής. Η μνήμη της επιφάνειας συσσωρεύει· η μνήμη του βάθους με έναν υποκειμενι­κό τρόπο φιλτράρει και επιλέγει. όγκος των εικόνων στη μνήμη της επιφάνειας είναι τεράστιος, έχει όμως καταχωρηθεί σε μια λεπτή ταινία, με μήκος μεν, αλλά χωρίς πάχος· αντίθετα, ο μικρός όγκος των εικόνων που έχει καταχωρηθεί στη μνήμη του βάθους έχει εμποτίσει ολόκληρη την υπόσταση μας. Ό,τι ανασύρουμε από τη μνήμη της επιφάνειας, μπορεί να μην είναι άχρηστο, δεν έχει, όμως, τη βαρύτητα και την επίδραση μιας ανάμνη­σης με συναισθηματικό βάρος. Η αξία των παιδικών αναμνήσεων βρίσκεται στο ότι αυτές είναι αρχειοθετη­μένες στη μνήμη του βάθους και γι' αυτό διατηρούνται ζωντανές. Μέσα από την τεχνική GOLD έχουμε τη δυ­νατότητα να οδηγηθούμε στις πρώιμες αναμνήσεις που παραμένουν ζωντανές στη μνήμη του βάθους.

Διαπιστώνουμε καθημερινά, είτε το γνωρίζουμε συ­νειδητά είτε όχι, ότι «βλέπουμε» κατά κανόνα εκεί­να που μάθαμε να βλέπουμε. «Ακούμε» αυτά που ασκηθήκαμε να ακούμε. «Γευόμαστε» ή «μυρίζουμε» ό,τι συνηθίσαμε να αξιολογούμε με τη γεύση ή με την όσφρηση. Θα λέγαμε γενικότερα ότι η στάση που κρα­τάμε απέναντι στα γεγονότα της ζωής είναι ανάλογη με το νόημα ή τον σκοπό που μάθαμε να πιστεύουμε ότι έχει η ζωή. Αυτό που μάθαμε, διατηρείται ζωντανό στη μνήμη, εξαιτίας του συναισθηματικού- νοήματος που δώσαμε τότε, στο συγκεκριμένο ερέθισμα, σε μια ευαίσθητη ηλικία. Ένα καρβέλι ψωμί είναι ένα καρ­βέλι, το ψωμί της γιαγιάς όμως μπορεί να παραμένει στα κύτταρα του σώματος μας και του νου μας ως κάτι θεϊκό.

Η διαφορά μεταξύ της εξωτερικής πραγματικότη­τας και της εσωτερικής οφείλεται στο μεγάλο θησαυ­ροφυλάκιο της μνήμης μας. Χωρίς την αυτόματη συν­δρομή της μνήμης, αυτό που βλέπουμε, ακούμε, γευό­μαστε δεν θα αποκτούσε ξεχωριστή σημασία για τα μάτια μας, τα αυτιά μας, τη γλώσσα μας. Γνωρίζουμε τις συνέπειες, όταν τα αρχεία της μνήμης ξεθωριάσουν ή, για παθολογικούς λόγους, χαθούν. Η άνοια σ' όλες τις μορφές της, αλλά και η αποσπασματική μνήμη δυ­σκολεύουν τον άνθρωπο να ζήσει ολόκληρος. «Η μνή­μη είναι η "Λυδία λίθος" και το μέτρο της ανθρωπιάς μας. Αν δεν θυμάσαι, γίνεσαι ένα μαμούνι σαν την κα­τσαρίδα. Βλέπεις τον κόσμο γύρω σου και τίποτα δεν καταλαβαίνεις. Βραδιάζει, ξημερώνει. Μονάχα αυτό», γράφει σ' ένα βιβλίο ο Κάφκα.

Ακόμα και στην περίπτωση που κάποιες εμπει­ρίες έχουν ξεχαστεί στα σκοτεινά βάθη του μυαλού μας, ή έχουν επικαλυφθεί από μεγάλες προσχώσεις άλλων πρόσφατων γεγονότων, μια «νοσταλγία», μια «οικειότητα» τις χαρακτηρίζει. Όταν από μια τυχαία σύμπτωση ή με μια θεραπευτική ψυχοδραματική τε­χνική, τις ανακαλέσουμε, τις ανασύρουμε στην επιφά­νεια, συνειδητοποιούμε ότι μέσα μας είναι ζωντανές· ποτέ δεν μας εγκατέλειψαν. Εμείς δεν γνωρίζουμε πό­σες πολύτιμες πληροφορίες είχε διαφυλάξει ο σκληρός δίσκος του εγκεφάλου μας. Οι παιδικές αναμνήσεις, θα μπορούσαμε να πούμε, παρέχουν τον «μίτο της Αριάδνης» που μας οδηγεί στον λαβύρινθο του μυα­λού μας. Η λέξη «μίτος», αν και η ετυμολογία δεν είναι σαφής, σημαίνει νήμα ή κλωστή του στημονιού. Μπορεί να προέρχεται από τη λέξη mite, που σημαίνει ραβδί για πλέξιμο διχτύων.

Οι παιδικές αναμνήσεις, επομένως, μας παραδίδουν το νήμα της μνήμης και μας αποκαλύπτουν πώς έχου­με υφάνει, με ποιο μοναδικό σχέδιο έχουμε πλέξει, τα νευρωνικά μας δίκτυα και είμαστε αυτή η ανεπανάλη­πτη εκδήλωση της ύπαρξης. Το «Πες μου τι θυμάσαι, να σου πω ποιος είσαι», μπορεί να μην αναφέρεται στην ουσία της ύπαρξης, αποκαλύπτει όμως πτυχές της προσωπικότητας.

Όταν ήμασταν παιδιά και τα γεγονότα της ζωής μάς φόβιζαν και μάς πονούσαν, οι ερμηνείες που δίναμε σε αυτά αποτελούσαν για μας προστατευτικές ασπίδες. Οι αναμνήσεις, που επιλεκτικά ανακαλούμε από την πληθώρα των εμπειριών της παιδικής μας ηλικίας, και οι ερμηνείες που δώσαμε, δικαιολογούν, σε μεγάλο βαθμό, τον τρόπο που συμπεριφερόμαστε, δρούμε, αντιδρούμε, αισθανόμαστε, νιώθουμε, σκεπτόμαστε. Αποκαλύπτουν τις πεποιθήσεις μας, τα υποκειμενικά συμπεράσματα pxa οποία έχουμε καταλήξει σχετικά με το τι πιστεύουμε για τον εαυτό μας. τι πιστεύουμε ότι πιστεύουν οι άλλοι για μας, αλλά και το τι πιστεύ­ουμε εμείς για τους άλλους, τους σημαντικούς άλλους ή τον κόσμο γενικότερα. Αποκαλύπτουν τη βαθύτερη κοσμοθεωρία μας σχετικά με τους νόμους που διέπουν τη λειτουργία του φυσικού και κοινωνικοί) κόσμου. Φανερώνουν το αξιακό μας σύστημα για τη ζωή. αλλά και τις αντιλήψεις μας πάνω στα μεγάλα υπαρξιακά θέματα, όπως είναι ελευθερία, η μοναξιά, ο θάνατος", το νόημα ζωής. Παρέχουν ακόμα πληροφορίες για το πώς αντιμετωπίζουμε ζωτικά θέματα, όπως είναι η εργασία, η κοινωνικότητα, οι σχέσεις με τους φίλους και με το άλλο φύλο. Δίνουν κάποιες απαντήσεις στο γιατί κάποιος είναι περισσότερο ενεργητικός ή πα­θητικός, εξαρτημένος ή ανεξάρτητος, αισιόδοξος ή απαισιόδοξος, ελέγχων ή ελεγχόμενος. Εξηγούν γιατί κάποιοι αναζητούν εμπειρίες χαράς και απόλαυσης, αναγνώρισης, αποδοχής, επιτυχίας, ενώ κάποιοι άλλοι εμπειρίες πόνου, κακοποίησης, εγκατάλειψης, αποτυ­χίας, απόρριψης.

Πολλές φορές αντιδρούμε με υπερβολική συναισθη­ματική ένταση, γινόμαστε επιθετικοί, απορριπτικοί, καταπιεστικοί, απόμακροι, κατηγορούμε σκληρά τον εαυτό μας ή τους άλλους, νιώθουμε υπερβολικό ψυ­χολογικό πόνο, διακόπτουμε σχέσεις, δεν αποδεχόμα­στε την πραγματικότητα όπως αυτή έχει διαμορφωθεί, χωρίς να ξέρουμε τις βαθύτερες αιτίες της συμπερι­φοράς μας. Σύμφωνα με τα «Μαθήματα Θαυμάτων», δεν είναι τα εξωτερικά γεγονότα που διαμορφώνουν την ψυχική μας κατάσταση. Η ψυχική μας κατάσταση, επηρεασμένη από τα παιδικά μας βιώματα, διαμορ­φώνει τα εξωτερικά γεγονότα. Ο εξωτερικός κόσμος υπάρχει σαν μια προβολή του νου μας και των σκέψε­ων μας. Η πραγματικότητα εξαρτάται από την οπτική γωνία εκείνου που την παρατηρεί. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι παιδικές αναμνήσεις είναι, ένα «Δελτίο ταυτότητας» που πιστοποιεί, όχι μόνο ποιος είναι ο συγκεκριμένος άνθρωπος, αλλά και πού πηγαίνει και γιατί, σε ποιους στόχους κατευθύνεται, και τι επιλο­γές κάνει που προάγουν την αυτονομία του και το «σχετίζεσθαι». λαός λέει με το θυμόσοφο πνεύμα του «ό,τι κουκιά έφαγες, αυτά μολογάς».

Ασφαλώς, η διαμόρφωση της «ταυτότητας» ενός ανθρώπου δεν είναι μια απλή διαδικασία, αποτέλε­σμα μόνο των παιδικών αναμνήσεων. Η ταυτότητα δεν είναι πνευματικότητα. Οι παιδικές μας αναμνή­σεις είναι ένας παράγοντας στη διαμόρφωση της προ­σωπικότητας του ανθρώπου, αλλά όχι ο μοναδικός και ο αποκλειστικός. Το παρελθόν μας έχει σημασία και χρωματίζει την προσωπική μας ιστορία, δεν είναι όμως η μοναδική αιτία διαμόρφωσης της προσωπικό­τητας μας.

. Οι παιδικές αναμνήσεις αποκα­λύπτουν πολλά μυστικά, φωτίζουν περιοχές της ζωής μας όπου υπάρχει εμπλοκή και δυσλειτουργία. Μας δίνουν πληροφορίες, όχι μόνο για ένα γεγονός, αλλά κυρίως για το συναισθηματικό βάρος που είχε και μας ώθησε να καταλήξουμε σε μία ερμηνεία-πεποίθηση. θεραπευτής του GOLD, με οδηγό τις λέξεις που χρη­σιμοποιεί ο θεραπευόμενος, τον ωθεί να αναβιώσει τα συγκινησιακά φορτισμένα βιώματα του παρελθόντος, να αναγνωρίσει τις περιοριστικές σκέψεις-ερμηνείες που έκανε τότε και να τις αναθεωρήσει. Είναι διαπι­στωμένο ότι: κάθε σημαντική αλλαγή στην προσωπική αντίληψη και στην ερμηνεία μιας παιδικής ανάμνησης απελευθερώνει την εγκλωβισμένη ενέργεια του οργανισμού μας σε φυσικό, νοητικό και συναισθηματικό επίπεδο.